जय कृष्ण यादव
इनरुवा । नेपाली राजनीतिमा पछिल्लो समय देखिएको परिवर्तनको प्रभाव अब स्थानीय तहको राजनीतिमा पनि पर्न थालेको छ। परम्परागत राजनीतिक दलप्रतिको असन्तुष्टि, नयाँ राजनीतिक शक्तिप्रतिको अपेक्षा र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले संसदीय निर्वाचनमा प्राप्त गरेको सफलतापछि स्थानीय तहमा पनि उक्त पार्टीबाट उम्मेदवार बन्न चाहनेहरूको आकर्षण बढ्दै गएको देखिन्छ। यसको एउटा उदाहरण सुनसरीको इनरुवा नगरपालिका बनेको छ।
इनरुवा नगरपालिकाको नगर प्रमुख अर्थात् मेयर पदमा उम्मेदवार बन्न रास्वपाबाट ११ जनाले आकांक्षा देखाएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। पार्टीले स्थानीय तह निर्वाचनका लागि सञ्चालन गरेको क्यान्डिडेट क्लबमार्फत आकांक्षीहरूको आवेदन संकलन गरेपछि एउटै पदमा यति धेरै व्यक्तिले रुचि देखाउनुले इनरुवाको स्थानीय राजनीतिमा नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ।
एउटै पदमा धेरै आकांक्षी, नेतृत्वका लागि प्रतिस्पर्धा
कुनै समय सीमित व्यक्तिहरूको राजनीतिक पहुँच र दलगत प्रभावमा केन्द्रित रहने स्थानीय नेतृत्वको प्रतिस्पर्धामा अहिले नयाँ अनुहार र नयाँ पुस्ताका व्यक्तिहरूको चासो बढ्दै गएको देखिन्छ। रास्वपाको क्यान्डिडेट क्लबमा देखिएको सहभागिताले पनि स्थानीय तहको नेतृत्वप्रति नागरिक तथा राजनीतिक रूपमा सक्रिय व्यक्तिहरूको रुचि बढेको संकेत गर्छ।
उपलब्ध विवरणअनुसार इनरुवा नगरपालिकाका विभिन्न वडाबाट मनोजकुमार चापागाईं, सागर दाहाल, योगेन्द्र गिरी, दिलिप चन्द साह, राघव सिंह मेहता, डेभिड जेम्स साह, प्रकाश मेहता, पंकज साह, शशी साह र छविरमण भट्टराईले मेयर पदका लागि आकांक्षा व्यक्त गरेका छन्।
वडागत रूपमा हेर्दा वडा नम्बर १ बाट मनोजकुमार चापागाईं, राघव सिंह मेहता र डेभिड जेम्स साह, वडा नम्बर २ बाट सागर दाहाल, प्रकाश मेहता, पंकज साह र शशी साह आकांक्षी देखिएका छन्। त्यसैगरी वडा नम्बर ५ बाट छविरमण भट्टराई, वडा नम्बर ६ बाट योगेन्द्र गिरी र वडा नम्बर ९ बाट दिलिप चन्द साहले आवेदन दिएको विवरणमा उल्लेख छ।
रास्वपाप्रतिको आकर्षण कि अवसरको खोजी?
संसदीय निर्वाचनमा प्राप्त सफलतापछि रास्वपाप्रति देखिएको आकर्षणलाई केवल चुनावी लहरका रूपमा मात्र बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन। यसभित्र पुराना राजनीतिक अभ्यासप्रतिको असन्तुष्टि, नयाँ नेतृत्वप्रतिको अपेक्षा, राजनीतिक अवसरको खोजी र स्थानीय स्तरमा आफ्नो भूमिका स्थापित गर्ने चाहना पनि जोडिएको हुन सक्छ।
स्थानीय तह नागरिकसँग प्रत्यक्ष जोडिएको सरकार हो। सडक, खानेपानी, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, सरसफाइ, रोजगार, सामाजिक सुरक्षा र सुशासनजस्ता विषयमा नगरपालिकाको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले नगर प्रमुख बन्ने आकांक्षा राख्नु राजनीतिक पद प्राप्त गर्ने चाहनामा मात्र सीमित हुनु हुँदैन। यसका लागि नगरको समस्या बुझ्ने, समाधानको स्पष्ट योजना बनाउने र नागरिकप्रति उत्तरदायी हुने क्षमता आवश्यक हुन्छ।
इनरुवाका लागि पनि अहिलेको प्रमुख आवश्यकता राजनीतिक प्रतिस्पर्धाभन्दा माथि उठेर नगरको समग्र विकासको स्पष्ट खाका तयार गर्नु हो। नगरवासीले वर्षौंदेखि भोग्दै आएका खानेपानी, ढल निकास, सडक, फोहोर व्यवस्थापन, स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, कृषि र रोजगारीका समस्यालाई प्राथमिकतामा राख्न सक्ने नेतृत्वको अपेक्षा स्वाभाविक छ।
उम्मेदवार छनोटमा पार्टीको परीक्षा
एउटै पदमा धेरै आकांक्षी देखिएपछि रास्वपाका लागि उम्मेदवार छनोट प्रक्रिया पनि चुनौतीपूर्ण बन्ने देखिन्छ। क्यान्डिडेट क्लबमा आवेदन दिनु र पार्टीको आधिकारिक उम्मेदवार बन्नु फरक विषय हुन्। आवेदन दिएका सबै आकांक्षी अन्तिम उम्मेदवार हुने निश्चित छैन। पार्टीको आन्तरिक प्रक्रिया, मापदण्ड र मूल्यांकनका आधारमा अन्तिम उम्मेदवार तय हुनेछन्।
यस्तो अवस्थामा उम्मेदवार छनोट गर्दा लोकप्रियता, व्यक्तिगत पहुँच वा राजनीतिक प्रभावलाई मात्र आधार बनाउनु उपयुक्त हुँदैन। सार्वजनिक जीवनको आचरण, सामाजिक योगदान, नेतृत्व क्षमता, नगर विकासको दृष्टिकोण, जनतासँगको सम्बन्ध, पारदर्शिता र जवाफदेहितालाई पनि महत्व दिनुपर्ने देखिन्छ।
पार्टीभित्र प्रतिस्पर्धा हुनु स्वाभाविक हो। तर प्रतिस्पर्धाले आपसी असमझदारी र गुटबन्दी निम्त्याउनुको सट्टा संगठनलाई बलियो बनाउने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ। आकांक्षीहरूबीच स्वस्थ प्रतिस्पर्धा र छनोटपछि साझा उद्देश्यका लागि सहकार्य गर्न सक्ने संस्कार विकास गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
इनरुवालाई चाहिएको नेतृत्व र विकासको स्पष्ट दृष्टिकोण
इनरुवा जिल्ला सदरमुकामसमेत भएकाले यसको विकाससँग सुनसरीका अन्य स्थानीय तहको प्रशासनिक, आर्थिक तथा सामाजिक गतिविधि पनि जोडिएको छ। बजार व्यवस्थापन, व्यवस्थित सहरीकरण, शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर, कृषि उत्पादनको बजारीकरण, युवाका लागि रोजगारी तथा सार्वजनिक सेवामा पारदर्शिता इनरुवाका महत्वपूर्ण सवाल हुन्।
त्यसैले मेयर बन्ने आकांक्षा राख्ने व्यक्तिहरूले आफू किन उम्मेदवार बन्न चाहन्छु भन्ने प्रश्नको जवाफ मात्र होइन, इनरुवालाई पाँच वर्षपछि कस्तो बनाउने भन्ने स्पष्ट योजना पनि सार्वजनिक गर्न सक्नुपर्छ। नगरपालिकाको सीमित स्रोतसाधनलाई कसरी प्राथमिकताका आधारमा परिचालन गर्ने, नागरिकका गुनासा कसरी सम्बोधन गर्ने र विकास निर्माणमा पारदर्शिता कसरी कायम गर्ने भन्ने विषयमा उनीहरूको दृष्टिकोण महत्वपूर्ण हुनेछ।
निष्कर्ष : आकांक्षी धेरै हुनु मात्रै उपलब्धि होइन
इनरुवा नगरपालिकाको मेयर पदमा रास्वपाबाट देखिएको आकांक्षीहरूको संख्या स्थानीय राजनीतिमा बढ्दो चासोको एउटा संकेत हो। यसले नयाँ राजनीतिक शक्तिप्रति व्यक्तिहरूको आकर्षण र स्थानीय नेतृत्वमा सहभागी हुन खोज्ने प्रवृत्तिलाई देखाएको छ।
तर लोकतन्त्रमा धेरै आकांक्षी हुनु मात्र राजनीतिक उपलब्धि होइन। योग्य नेतृत्व छनोट हुनु, प्रतिस्पर्धा स्वस्थ हुनु र अन्ततः जनताको विश्वास जित्न सक्ने उम्मेदवार अघि आउनु महत्वपूर्ण पक्ष हो।
रास्वपाले यस अवसरलाई संगठन विस्तार र उम्मेदवार छनोटको प्रक्रियामा मात्र सीमित नराखी स्थानीय नागरिकका वास्तविक समस्या पहिचान गर्ने र समाधानको कार्ययोजना निर्माण गर्ने अवसरका रूपमा उपयोग गर्न सक्नुपर्छ।
अन्ततः इनरुवावासीलाई कुन दलबाट को उम्मेदवार बन्छ भन्ने जिज्ञासासँगै कसले नगरको विकास, सुशासन र जनताको सेवामा परिणाममुखी काम गर्न सक्छ भन्ने चासो बढी छ। राजनीतिक आकर्षणलाई जनविश्वासमा बदल्न सक्ने नेतृत्व नै स्थानीय राजनीतिमा सफलताको वास्तविक आधार बन्न सक्छ।संसदीय निर्वाचनको सफलतापछि स्थानीय राजनीतिमा रास्वपाको आकर्षण बढ्दै, नगर प्रमुखका लागि आकांक्षीहरूबीच प्रतिस्पर्धा।